پست: 723  |  موضوع مرتبط: عمومی

واجبات نماز

1- تکبیرات انتقال از رکنی به رکنی دیگر و گفتن (سمع الله لمن حمده ربنا و لک الحمد):

از ابوهریره روایت است : (ان رسول اللهr إذا قام إلی الصلاة یکبر حین یقوم، ثم یکبر حین یرکع، ثم یقول : سمع الله لمن حمده، حین یرفع صلبه من الرکعة، ثم یقولو هوقائم : ربنا لک الحمد، ثم یکبر حین یهوی، ثم یکبر حین یرفع رأسه، تم یکبر حین یسجد، ثم یکبر حین یرفع رأسه، ثم یفعل ذلک فی الصلاة کلها حتی یقضیها، و یکبر حین یقوم من الثنتین بعد الجلوس)^[1]. «پیامبرr وقتی که می‌خواست نماز بخواند، هنگامی که می‌ایستاد می‌فرمود : الله اکبر، سپس وقتی به رکوع می‌رفت، الله أکبر می‌گفت و هنگام بلند شدن از رکوع می‌فرمود : سمع الله لمن حمده و وقتی راست می‌ایستاد می‌فرمود : ربنا لک الحمد. سپس وقتی برای سجده فرود می‌آمد می‌فرمود الله اکبر، و وقتی سرش را از سجده بلند می‌کرد و می‌فرمود الله اکبر و وقتی به سجده می‌رفت می‌فرمود : الله اکبر و وقتی سرش را بلند می‌کرد و می‌فرمود الله اکبر سپس این کار را تا پایان نمازش انجام می‌داد و پس از تشهد اول، هنگام بلند شدن به رکعت سوم الله اکبر می‌گفت. پیامبرr در حدیثی دیگر فرموده است : (صلوا کما رأیتمونی أصلی)^[2]«نماز بخوانید همانطور که مرا دیدید نماز می‌خوانم».

و به کسی که نمازش را بد خوانده بود دستور داد که در بین ارکان نماز الله اکبر بگوید و فرمود : (إنه لاتتم صلاة لأحد من الناس حتی یتوضا فیضع الوضوء – یعنی مواضعه – ثم یکبر و یحمد الله عزوجل ویثنی علیه، و یقرأ بما شاء من القرآن ثم یقول : الله اکبر، ثم یسجد حتی تطمئن مفاصله، ثم یقول : الله أکبر، و یرفع رأسه حتی یستوی قاعدا، ثم یقول : الله أکبر، ثم یسجد حتی تطمئن مفاصله .. ثم یرفع رأسه فیکبر، فإذا فعل ذلک فقد تمت صلاته)^[3] «نماز هیچ یک از مردم کامل نمی‌شود مگر اینکه به خوبی وضو بگیرد (یعنی به خوبی اعضای وضویش را بشوید) سپس الله اکبر بگوید و حمد و ثنای خدا را به جای آورد و هر اندازه که خواست قرآن بخواند، سپس الله أکبر گفته، به رکوع رود بطوریکه مفاصلش آرام گیرند، سپس سمع الله لمن حمده بگوید بطوریکه راست بایستد، سپس الله أکبر گفته و به سجده برود بطوریکه مفاصلش آرام گیرند، سپس الله أکبر بگوید و سرش را (از سجده) بلند کند بطوریکه راست بنشیند سپس الله أکبر بگوید و (دوباره) سجده کند بطوریکه مفاصلش آرام گیرند سپس سرش را بلند کند و الله أکبر بگوید و وقتی که این کارها را انجام داد نمازش کامل شده است».

2- تشهد اول :

از ابن مسعودt روایت است که رسول اللهr فرمود :

(إذا قعدتم فی کل رکعتین فقولوا : التحیات لله، و الصلوات و الطیبات، السلام علیک أیها النبی و رحمة الله و برکاته، السلام علینا و علی عباده الله الصالحین، أشهد أن لا إله إلا الله، و أشهد أن محمدا عبده و رسوله، ثم لیتخیر أحدکم من الدعاء أعجبه إلیه، فلیدع به ربه عزوجل)^[4] «در هر دو رکعت که نشستید بگویید : سلام، دعا و هر کلام پاکی به خداوند متعال اختصاص دارد، سلام خدا بر شما باد ای پیامبر خدا، سلام بر ما و بر بندگان صالح خدا، شهادت می‌دهم که هیچ معبود بر حقی غیر از الله نیست و شهادت می‌دهم که محمد بنده و فرستاده اوست. سپس هر دعایی را که دوست دارد انتخاب کند و با آن پروردگارش را بخواند».

و پیامبرr به کسی که نمازش را به صورت ناصحیح خوانده بود دستور داد که تشهد اول را بخواند و فرمود : (فإذا جلست فی وسط الصلاة فاطمئن و افترش فخذک الیسری ثم تشهد)^[5] «وقتی که در وسط نماز نشستی آرام بگیر و پای چپت را پهن کن (و روی آن بنشین) سپس تشهد بخوان».

3- بر نمازگزار واجب است که در وقت نماز خواندن، ستره‌ای در جلوی سجده‌گاهش قرار دهد تا مانع عبور دیگران از جلو نمازگزار و مانع نگاه کردن او به آن سوی ستره شود:

از سهل بن ابی حثمه روایت است که پیامبرr فرمود :

(إذا صلی أحدکم فلیصل إلی سترة، ولیدن منها، لایقطع الشیطان علیه صلاته).^[6]

«هرگاه یکی از شما خواست نماز بخواند، رو به ستره نماز بخواند و به آن نزدیک شود تا شیطان نمازش را قطع نکند».

از ابن عمر روایت است که پیامبر خداr فرمود : (لاتصل إلا إلی سترة، ولاتدع أحدا یمر بین یدیک، فإن أبی فلتقاتله، فإن معه القرین)^[7] «نماز نخوان مگر رو به ستره و به کسی اجازه نده که از جلوی نماز شما عبور کند و اگر اصرار بر عبور (از جلو نمازت) کرد با او بجنگ چون شیطان با اوست».

ستره، با دیوار یا ستون یا عصایی که در زمین فرو برده شده و یا وسیله‌ی سواری (مانند شتر را) اگر در مقابل خود قرار دهد و نماز بخواند تحقق پیدا می‌کند، و کمترین اندازه ستره شرعی به اندازه پشتی پالان شتر است.

به دلیل حدیث موسی بن طلحه که از پدرش روایت کرده : پیامبرr فرمود :

(إذا وضع أحدکم بین یدیه مثل مؤخرة الرحل فلیصل، و لایبال من مر وراء ذلک)^[8] «هرگاه یکی از شما چیزی به اندازه پشتی پالان شتر را روبروی خود قرار دهد نمازش را بخواند و کسی که از آنسوی آن عبور می‌کند توجه نکند».

^[1]) متفق علیه : خ (289/272/2)، م (392-28-/293/1)، نس (233/2).

^[2]) صحیح : [الإرواء 262]، خ (631/111/2).

^[3]) صحیح : [ص. د 763]، د (842/99 و 100/3).

^[4]) صحیح : [الإرواء 336]، نس (238/2).

^[5]) صحیح : [ص. د 766]، د (845/102/3).

^[6]) صحیح [ص. نس 722]، کم (251/1)، این لفظ مستدرک حاکم است، د (681/388/2)، نس (62/2)، ابوداود و نسائی این حدیث را با لفظ «إذا صلی أحدکم إلی سترة ...» روایت کرده‌اند.

^[7]) صحیح : [صفة الصلاة 62]، خز (800/9/2).

*) پشتی پالان شتر به اندازه یک ذراع می‌باشد یعنی ارتفاع ستره باید از یک ذراع کمتر نباشد «مترجم».

^[8]) صحیح : [مختصر م 339]، م (449/358/1)، ت (334/210/1)، د (671/380/2) بنحوه.