تهیه: فضل الله امین

پیشگفتار

خداوند پاک هنگامی که حکمت خود را بر روی زمین گسترانید سعادت دنوی واخروی انسان را فالب کتابی نازل کرد که آن را قرآن کریم نا مید ودرهرعصروزمان مطابق استعداد مردم آیاتی را نازل می ساخت وبرای بیان خردمندانه این احكام راهنمایانی برای انسان می فرستاد .

پس این هدایتنامة بزرگ الهی جامع تمام نیازهای بشری بوده ومربوط به همة ادواروعصرهاست وتمامی انسانها را شامل خواهد شد .احكام وعبادات ، قوانین ،فضایل وآداب وقوانین سیاسی ،مدنی ، اجتماعی واقتصادی همگی درقرآن جمع شده اند .

خداوند با نزول قرآن حجتش را برافراد تمام كرده وهیچ كتابی مثل قرآن جوابگوی كلی نیازهای انسان نخواهد بود.احكام وعبادات ، فضایل ، آداب وقوانین سیاسی درآن بیان شده وهمین موارد است كه نشان می دهد این یك ساختة انسانی نبوده بلكه خارق العادة ومعجزه ای است الهی پس حتما منشأیی غیرانسانی دارد .

دلایل اعجاز قرآن كریم؟ 

1- قرآن زمان ومكان را درهم شكسته است .

 این معجزة‌ جاویدان امروزه همان است كه 1400 سال پیش توسط رسول اكرم صلى الله علیه وسلم آورده شد .مسائل وحوادث قرآن با این كه مربوط به هزاران سال پیش است دراصلشان هیچگونه تردیدی ایجاد شده است این معجزة قرآن است كه درمحدودة زمان ومكان قرارنگرفته واز 1400 سال پیش بدون هیچ گونه تحریفی باقی مانده است.

2-قرآن یك معجزة روحانی :

قرآن معجزه ای است كه با عقلها واندیشه ها وارواح انسانها سروكاردارد . بنابراین این معجزة روحانی از معجزات دیگر كه اغلب جسمی هستند برترخواهدبود .

اینجاست كه گفته می شود قرآن معجزه ایست كه بشردربرابرآن زانوی ناتوانی برزمین زده است وبنابراین آنجا كه خداوند تحدی می كند هیچكس نتوانسته پاسخ گوی اوباشد .خداوند درمیان اعراب كه زبان آنها از گسترده ترین زبانهای دنیا بوده ودرفصاحت وبلاغت كسی به پای آنها نمی رسیده تحدی می كند واینست اعجاز لفظی قرآن كه با اعجاز معنوی  آن همراه است .

اعجاز قرآن از نظر تشریع و قانونگذاری:

قبل از طلوع اسلام مردم در جهل و انحطاط علمی بسر می‌بردند، در آن دوران تاریك، اختلافات نژادی، قانون زور و هرج و مرج اجتماعی به ملل جهان خاصه عرب حكومت می‌كرد. عرب ها قبل از اسلام از«عقاید خرافی بهره فراوان داشت و دارای یك قانون و نظام اجتماعی واحد نبود بت‌پرستی، زنده به گور كردن دختران و ...»ولی وقتی كه نور اسلام توسط حضرت محمد صلى الله علیه وسلم در مكه درخشید، توحید جایگزین بت‌پرستی شد و جهل و رذایل جای خود را به علم و فضایل دادند و این پیشرفت‌ها، امتیازات و افتخاراتی كه نصیب مسلمانان شد، در اثر تعالیم عالی قرآن مجید بود كه بر تمام كتاب‌های آسمانی برتری دارد و قوانینش بر پایه عقل استوار و در قانونگذاری روش اعتدال و میانه‌روی را در پیش گرفته است، بطور مثال در مورد انفاق چنین تذكر می‌دهد.

{وَلاَ تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَّحْسُوراً}[الإسراء:29]؛هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مكن «و ترك بخشش نما»و بیش از حد آنرا مگشا تا مورد سرزنش قرار گیری و از كار فرومانی. قرآن مجید مردم را به عبادت خداوند، تفكر در آیات الهی، تجویز معاملات و تحریم ربا، امر به ازدواج برای تأمین نیاز فطری، خوش رفتاری با همسر و امر به معروف و نهی از منكر... دعوت می‌كند بنابراین، قانون قرآن و تعالیم اسلام طوری است كه تمام مصالح فردی و اجتماعی را در نظر گرفته و قوانین را به نحوی تنظیم كرده كه تمام نیازمندی‌های مختلف جوامع بشری را شامل و تمام جهات معنوی و اخروی را دربر می‌گیرد، یعنی هم به امور زندگی و هم به اصلاح جهان آخرت نظارت دارد.

اعجاز قرآن از دریچه  معارف دینی :

معجزه یك پیامبرعلاوه براینكه  باید شكننده قوانین بشری وخارج از حوزة توانمندیهای آن بوده باشد درعین حال باید از سنخ اموری باشد كه درعصرآن پیامبرمردم ویا نخبگانی از آنان درآن به نبوغ وكمال بشری رسیده باشند .از اینروست كه معجزة پیامبرخاتم صلى الله علیه وسلم كتاب است .این كتاب بزرگ الهی كه ابعاد وجوانب اعجازی آن هزاران اندرهزارمی باشد درلفظ ودرمعنی درامروزودرفردا درادب وبلاغت واسلوب وروش تألیف دراثبات نزول قرآن ، درعلوم ومعارف قرآن، دربرنامه شریعت قرآن و…درتأثیرگذاری فوق العاده آن برفطرت وران بشری و…بلاخره اعجاز قرآن درعرصه علوم كنونی وتجربی. مأموریت اصلی وموضوع اساسی قرآن همانا ‹‹‌ انسان ›› است .وظیفة قرآن این است كه چهارچوب های بنیادین یك جهان بینی كلی وهستی ورابطة آن با آفریدگارآنرا پی ریزی نموده وجایگاه انسان دراین میان رامعرفی نماید وآنگاه براساس این بینش ها ونگرش ها یعنی براساس این جهان بینی كلی نظامی را برای زندگی بوجود آورد كه به انسان میدان می دهد .

ایدئولوژی مذهبی اسلام درقرآن بیان شده وزیربنای مسائل دینی درآن ذكر شده است .قرآن از مهمترین مسائل زندگی انسانی كه مسئله معاد می باشد ومسائل عقیدتی كه مربوط به اثبات وجود خداست وابتدایی ترین مسائل است را بیان می دارد .آنجایی كه می گوید :{ فَإِذَا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ یُشْرِكُونَ}[ العنكبوت:65]؛ پس چون دركشتی سوارشوید بخوانند خدارا به غش پس چون نجات داد ایشان را آن گاهه ایشان مشرك می شوید .

توحید فكری واستدلالی همگی درقرآن بیان شده . این آیات كشش وجاذبه ای خاص دارد وخدا را باعظمت بی پایان دراعماق روح انسان جاری می دهد .

{ هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِكُونَ هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاء الْحُسْنَى یُسَبِّحُ لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَكِیمُ }[الحشر: 22-24]؛ اوست خدایی كه جزاوخدایی نیست دانای نهان وهویدا. اوبخشنده ومهربان است .اوخدایی است كه جزاوخدایی نیست .پادشاه پاك ، سلام ،امان دهندة‌نگهبان توانای فرمان فرمای بزرگ وخدا از آنچه شرك می ورزند منزه است .اوست خداوند آفریدگار وپدیدآورنده پیكر ساز وصاحب نامهای نكو آنچه درآسمانها وزمین است.

ویا درجایی دیگر می گوید :{ وَلَوْ أَنَّمَا فِی الْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَالْبَحْرُ یَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَكِیمٌ}[لقمان:27]؛ اگرتمام درختان روی زمین قلم شوند ودریا باهفت دریای دیگر مركب ، با اینحال كلمات خدا تمام نمی شوند وقادر به نوشتن نخواهند بود.

واینجاست كه تصویری از بی نهایتی ذات پروردگار معرفی می كند ویا علم بی نهایت او را با جملة {یعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَمَا تُخْفِی الصُّدُورُ}[غافر:19]؛ ازچشمهایی كه به خیانت دیدگان آگاه واز اسرار درون سینه ها باخبراست ، بیان می دارد .وبه همین ترتیب بعد از اثبات وجود حق به مسئلة معاد ومرگ می پردازد: { وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّهُ یُحْیِی الْمَوْتَى وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ}[5-6]؛ وزمین مرده را می بینی كه پس ازنزول باران تحرك وجنبش می یابد ونمومی كند وازهرجفت گیاهان باطراوت ونشاط انگیز می رویاند.اینها بخاطراین است كه بدانید خداوند برحق است ومردگان را زنده می كند وبرهمه چیز قادراست .

اعجازقرآن از نظرعلوم روز:

قرآن دایره المعارف نیست ، بلكه یك كتاب تربیت وهدایت می باشد ، هدایت درهمة ابعاد آن {وَنَزَّلْنَا عَلَیْكَ الْكِتَابَ تِبْیَاناً لِّكُلِّ شَیْءٍ} [النحل:89]؛ وقرآن را برتونازل كردیم درحالی كه بیان كنندة همة چیزهاست .

ـ قرآن یك كتاب علوم طبیعی نیست وبیان اسرار عالم فقط هدف تربیتی واخلاقی دارد واین درست نیست كه ما فرضیه های علمی را اساس آیات قرآنی قراردهیم چرا كه فرضیه های علمی همیشه راه فنا را درپی می گیرند درحالی كه آیات قرآن فنا ناپذیرند .

ـ مثلا درمورد گیاهان ووجود جنس نروماده درآنها یك عالم فرانسوی درسال 1731 آن را تصریح كرد درحالی كه قرآن این حقیقت را صراحتا درچندین مورد می فرماید:{ وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِّن نَّبَاتٍ شَتَّى} [طه : 53]؛ واز آسمان آبی فروفرستادیم وبوسیلة آن جفت هایی از گیاهان گوناگون رویاندیم.

{ وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَیْنَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنبَتْنَا فِیهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ}[قـ :7]؛ وزمین را توسعه دادیم وكوههایی درآن انداختیم وازهرگیاه زیبا زوجی درآن رویاندیم.

پس بدین ترتیب حتی درمورد عالم گیاهان ونباتات نیز قرآن چیزی را كم نگذاشته است وتمامی قوانین طبیعی دراین زمینه را بیان نموده است .

 اعجاز در هماهنگى قرآن:

با توجه به اینكه آیات قرآن در مدت 23 سال تدریجاً و طبق حوادث گوناگون نازل شده ولی هیچ تناقضی در بین آنها وجود ندارد، این خود دلیل محكمی مبنی بر نزول آن از طرف خداوند می‌باشد كه قرآن نیز به این امر اشاره داشته است.{أفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَیْرِ اللّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلاَفاً كَثِیراً}[النساء:82]؛آیا در قرآن تدبر «بررسی»نمی‌كنند و اگر از نزد غیر خدا می‌بود همانا در آن اختلافی بسیار می‌یافتند.

منبع:

ـ دكتور عبد العظیم المطعنی – دراسات جدیدة فی إعجاز القران – الطبعة الأولی– مكتبه وهبة – القاهرة – 1996م.

ـ الموسوعة الذهبیة فی إعجاز القرآن الكریم والسنة النبویة

ـ جلوه های جدید از اعجاز علمی قرآن : عبدالرؤف مخلص ، انتشارات شیخ الاسلام،تربت جام.