تاخیر تدوین حدیث و فرصت جعل حدیث

زینب نیاوند

 http://www.sunnionline.net

از جمله شبهاتی که بسیاری از مستشرقین و طرفدارانشان برای ایراد طعن در سنت و ایجاد شک در  صحت و حجیت حدیث به آن دامن زده اند ؛این است که تدوین حدیث تا قرن دوم هجری تاخیرگردید به مسلمانان این فرصت را داد تادر آن اضافه و کم کنند و با آن یکسری احادیثی گذاشتند که مطابق با اهدافشان بود...

 و بسیاری از مستشرقین نیزاین شبهات را تکرار کرده اند از جمله :گلدزیهر و شبرنجر و دوزی .گلدزیهر فصل خاصی در رابطه با تدوین حدیث در کتابش (دراسات اسلامیة) باز نموده و در صحت وجود صحیفه های زیادی که در زمان رسول خدا (ص)وجود داشته اظهار شک کرده است.

 و شبر نجر در کتابش (الحدیث عند العرب)چنین اظهار داشته که شروع تدوین حدیث در قرن دوم هجری صورت گرفته و سنت فقط به صورت شفاهی منتقل شده است. اما (دوزی )نسبت مجموعه ی احادیث گهربار به رسول اکرم(ص) و به تعبیر او ترکه ی مجهول را منکر شده است؛ و به زعم او این احادیث فرموده های آن حضرت(ص)نیست.

منظور و هدف خاورشناسان در پشت پرده ی این خیالات و تشکیکها تضعیف اعتماد و باور در مورد ازبر کردن سنت و حفظ آن در سینه ها و نهایتا رفع اعتماد از صحت احادیث و غرس نهال باور جعل و خلق حدیث از جانب تدوین کنندگان حدیث در اذهان مردم است . مگر تعداد اندکی از احادیث که به افکار آنان کمک کرده و مطابق میل آنان است .

آنچه از مطالعه تاریخ سنت و منابع حدیث و سنت به دست می آید این است که هیچ عصری از اعصار مسلمانان از کتابت حدیث خالی نبوده ؛از زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم گرفته تا عصرهای بعدی بلکه روایات مستند دلالت بر کتابت و تدوین حدیث در عصر رسول الله صلی الله علیه وسلم در حد تواتر دارد.

رسول خدا بعضی از اصحابش را را به کتابت اجازه و بعضی را دستور به کتابت دادند.شخصی از اهل یمن در فتح مکه گفت:ای رسول خدا برایم بنویس. آن حضرت (ص) فرمودند: برای ابو شاه (خطبه ام) را بنویسید .


و بخاری از حدیث وهب بن منبه از برادرش گفت: شنیدم ابوهریره میگفت:


هیچ یک از اصحاب پیامبر (ص)بیشتر از من حدیث یاد ندارد جز عبدالله بن عمرو، چرا که او عادت داشت احادیث را بنویسد ومن نمی نوشتم. وعبدالله بن عمرو از رسول خدا(ص)اجازه طلبیده بود بر این که هر آنچه را که از ایشان شنیده بود با دستش بنویسد، بنابراین به او اجازه داد . عبدالله می گوید :من هرچه را که از رسول خدا(ص)می شنیدم برای حفظش می نوشتم. قریش مرا از این کار منع نمودند؟، آنها گفتند:


آیا هر سخنی که از رسول خدا(ص) می شنوی می نویسی؟در حالی که او یک انسان است، و طبعا ناراحت می شود. واز کتابت باز داشته شدم این موضوع را به پیامبر(ص)یادآور شدم. آن حضرت با اشاره به لبهای مبارکش فرمود: قسم به ذاتی که جانم در قبضه ی قدرتش است از دو لب چیزی جز حق بیرون نخواهد آمد ،پس با اطمینان خاطر بنویس (ابوداوود).

 بخاری از ابوحذیفة روایت می کند که فرمود: به علی (رض) گفتم: آیا نزد شما کتابی (نوشته ای )هست؟ فرمود: نه، مگر آنچه از در کتاب خدا یا  آنچه که از فهم ودرک به شخص مسلمان رسیده باشد یا آنچه در این صحیفه است. حذیفة می گوید، گفتم: در این صحیفه چه هست؟ فرمود: عقل و آزادی اسیر ،و هیچ مسلمانی در مقابل کافری کشته نشود.

رسول خدا (ص)نامه هایی را به پادشاهان وبزرگان نوشت و آنان را در آن نامه ها به اسلام دعوت کرد. و همچنین نامه هایی به وزیران و کار گزارانشان نوشت که در آن نصابها و مقدار زکات و جزیه و دیه ها را مشخص کرده بود .


نمی توان بر این احادیثی که دلالت بر نهی از کتابت دارند سایه ابهام انداخت، مانند حدیث ابو سعید که امام مسلم روایتش کرده است، و در آن حضرت(ص)می فرماید:از من چیزی دیگر ننویسید و هر کس از من چیزی غیر از قرآن نوشته است محوش کند . لذا این گونه ممانعت در دوره اولیه اسلام می باشند زمانی که خطر آمیختگی قرآن و حدیث با همدیگر وجود داشت.


 و همچنان تلاشهای صحابه آنانی که نوشتن را بلد بودند به سئی کتاب خدا سوق و جهت داده شده بودند و بعد از ان بر جواز کتاب علوم بلکه بر استجاب ان اجماع منعقد گردید انچنان که حافظ ابن حجر (رح)فرموده است :تی اگر بر مبلغان دین و علمایی که رساندن علوم وظیفه معین انان است خوف نسیان و از دست رفتن علوم نبوی می رود بر انان واجب است که ان را نوشته تا از بین نرود .

بنابراین گروهی از صحابه به نوشتن مسموعات خود از رسول خدا (ص)به پا خواسته اند و بعضی از انان ان را در صحیفه های مخصوص مانند صحیفه صادقیه حضرت عبدالله بن عمروبن عاص و مانند صحیفه جابر بن عبداللهو غیره نوشتند.دکتر محمد عجاجخطیب در کتابش (السنت قبل التدوین) جمله بزرگی از انچه در صدر اسلام نوشته اند ذکر کرده است و همچنین دست نوشته هایی که تابعین(رح)مانند صحیفه همام بن منبه  نوشته اند تا این که حدیث زیاد و به نشر رسید.علاوه بر ان صحابه (رض)از قوت حافظه و حدت ذهن بهره مند بودند با وجود این فضل و صفات در صحابه دیگر در کنار حفظ کلام الله و ادای امینانه ان به نسل بعدی نداشتند و سینه انها ظروف نگهداری و حفاظت حدیث بود دیگر چه نیازی به ودیعه گذاشتن حدیث در کاغذها داشتند  ولی با وجود این در بین انان افرادی یافت می شد که حدیث را می نوشتند با این وصف قلم ها و حافظه ها پهلو به پهلو در کنار هم ضمانت حفظ حدیث رسول الله را بر عهده گرفتند اما تدوینی که در اوایل قرن دوم توسط عمر بن عبدالعزیز اغاز گردید ان مرحله پیشرفته و رسمی از مراحل تدوین سنت بود که توسط دولت شکل گرفت تا مرجعی باشد که مردم به ان اعتماد کرده ودر بین انان متداول گردد و اولین کسی که دعوت او را اجابت کرد امام زهری بود و این تدوین رسمی به شمار می رفت و منافاتی با با این که کتابت حدیث قبل از این مرحله رسمی دولتی و توسط تابعین و صحابه نداشت .

با این توضیح در یافتیم که کتابت حدیث و سنت بعداز وفات رسول الله(ص)تا مرحله تدوین و تالیفکتاب حدیث هیچ زمان منقطع نشده است و ادامه خواهد داشت بنابراین واضح است گردید که حدیث از جایگاه خاصی نزد مسلمانان برخوردار است و محل توجه و عنایات انان در زمان های مختلف خصوصا در زمان رسول خدا (ص)به بعد می باشد و در هر دور و زمانه در سینه ها محفوظ ودر کتاب ها مکتوب بوده و مسلمانان با تمام حرص و شیوه های حفاظتی مطمئن نسل به نسل به صورت یادداشت ذهنی در حافظه وکتبی احدیث را نگه داری می کردند تا این که در مصنفات و کتب و مسانید به ودیعه گذاشته شد و دانشمندان اسلام نهایت تلاش را در راه خدمت وبه ان کرده و احادیث صحیح را از ضعیف جدا کرده اند ودر این راه کتابهایی از خود به جا گذاسته اند که مورد قبول امت و اجماع انان تا عصر حاضر می باشد بنابراین دروغ پردازی های مستشرقین و ژاژخواهی ها و ادعاهایشان ظاهر و اشکار گردید

والسلام  ا

                                            فهرست مقاله ها