اعتقاد اهل سنت  در مورد عصمت

اعتقاد اهل سنت و جماعت در مورد عصمت اینست كه پیامبر -صلی الله عَلیه و آله و سلم- در تبلیغ معصوم هستند چه این تبلیغ در كتابها باشد و چه در چیز دیگری، چنانچه بعنوان مثال رسول خدا محمد -صلی الله عَلیه و آله و سلم- در تبلیغ  قرآن و سنت معصوم است.}وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى.{  (النجم 3-4)

«یعنی پیامبر خدا از هوی و هوس صحبت نمی كند بلكه صحبت او وحیی است كه از طرف خداوند به او وحی می شود». پس قرآن وسنت هر دو وحی هستند وفرق بین قرآن وسنت اینست كه قرآن كلام خدا است و سنت كلام رسول خدا -صلی الله عَلیه و آله و سلم- است و فرقهای دیگری وجود دارد كه اینجا مجال ذكر آنها نیست.

پس اهل سنت معتقد به عصمت پیامبر -صلی الله عَلیه و آله و سلم- در تبلیغ هستند، تبلیغ قرآن یا سنت باشد، فرقی نمیكند همچنین معتقد به عصمت رسول خدا -صلی الله عَلیه و آله و سلم- و پیامبران دیگر از گناهان كبیره و امور خلاف مروت هستند و در مورد عصمت پیامبر -صلی الله عَلیه و آله و سلم- از گناهان صغیره اختلاف نظر دارند و صحیح این است كه گناهان صغیره از پیامبر سر میزند اما به دلائل زیر بر این گناهان ثابت نیماند: خداوند می فرماید:}  (1)وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى{. (طـه: 121)«آدم پرورد گارش را نافرمانی كرد در نتیجه راه را گم كرد».و دربارة پیامبر صلی الله عَلیه و آله و سلم می فرماید2)  }یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ{.(التحریم: 1)«ای پیامبر چرا آنچه خداوند برایت حلال كرده حرام می كنی»؟

و در بارة رسول خدا  -صلی الله علیه وآله وسلم- می فرماید3) } عَبَسَ وَتَوَلَّى أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى{.  (عبس: 2-1) .«چهره درهم كشید و روی گرانی كرد هنگامیكه فرد نابینا آمد» (4)  و در بارهء حضرت موسی -علیه السلام- می فرماید:}وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِیهِ یَجُرُّهُ إِلَیْهِ  .{(لأعراف: 150)

«الواح (صفحاتی كه در آنها تورات نوشته شده بود) را انداخت و سر برادرش را گرفت و به طرف خودش می كشید». (5) و می فرماید: }مَا كَانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَكُونَ لَهُ أَسْرَى.{   (الأنفال: 67)

«پیامبر نمی تواند اسیر داشته باشد. . . .»

(6) و می فرماید: }وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ{.  (الأحزاب: 37)

«و از مردم می ترسی و خداوند مستحق تر است كه از او بترسی».

(7) و می فرماید:

    }فَلَوْلا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِینَ لَلَبِثَ فِی بَطْنِهِ إِلَى یَوْمِ یُبْعَثُونَ  .{(الصافات: 144-143)   «اگر او (یعنی حضرت یونس  -علیه السلام-) تسبیح نمی گفت در شكم ماهی تا روز قیامت باقی می ماند».

(8) و می فرماید:

}وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ{.  (صّ: 24)

«داود دانست كه ما او را آزمایش كردیم پس از پرودگارش مغفرت خواست و به ركوع افتاد و انابت و رجوع نمود».

(9) و می فرماید: }عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ{.  (التوبة: 43)

«خداوند از تو گذشت نمود چرا به آنها اجازه دادی»؟

(10) و می فرماید:

}قَالَ یَا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ فَلا تَسْأَلْنِ مَا لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّی أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِینَ.{   (هود:46)«خداوند گفت: أی نوح او از اهل تو نیست زیرا نیكوكار نیست آنچه به آن علم نداری از من سؤال نكن من تو را نصیحت میكنم از اینكه از نادانان باشی».

قاضی عیاض می گوید: مسلمانان اجماع نموده اند، پیامبران از فواحش و گناهان كبیره ای كه باعث هلاكت می شوند معصوم اند. و همچنین هیچ اختلافی نیست در اینكه پیامبران از كتمان رسالت و كوتاهی در تبلیغ معصوم اند.

اما گروهی از سلف و غیر سلف سرزدن گناهان صغیره را از انبیاء جائز دانسته اند و گروهی دیگر از محققین و متكلمین معتقد به عصمت انبیاء از گناهان صغیره هستند همانطوریكه از گناهان كبیره معصومند. و بعضی از ائمة ما میگویند: بنابر هر دو قول، در این اختلافی نیست كه آنها از تكرار و كثرت گناهان صغیره معصومند و همچنین از انجام صغیره ای كه حشمت آنها را از بین ببرد و مروت آنها را ساقط نماید و باعث تحقیر شود معصومند. اینها مسائلی هستند كه انبیاء از آنها معصومند و بر این مطلب اجماع شده است [1].

و همچنین می گوید: ای خواننده! برای تو با آنچه ما  گفتیم حق واضح و آشكار گردید كه پیامبر -صلی الله عَلیه و آله و سلم- از جهل به خداوند -جل جلاله- و صفات آن معصوم است و همچنین معصوم است از اینكه حالتی داشته باشد كه با علم اجمالی در مورد ذات و صفات خداوند -جل جلاله- منافات داشته باشد این عصمت بعد از نبوت با عقل و اجماع ثابت است و قبل از نبوت با دلائل سمعی و نقلی ثابت است و همچنین بطور قطعی عقلاً و شرعاً معصوم است  از اینكه چیزی از امور شرع را بیان نماید یا  از امور وحی از طرف خدا -جل جلاله- تبلیغ نماید و آن را نداند و از اموری مثل دروغ و وعده خلافی عمدی و غیر عمدی از هنگامی كه خداوند او را به رسالت و نبوت انتخاب نموده، معصوم است و این امور باشرع و اجماع و برهان و دلیل بر وی محال است و پیامبر، از این امور، قبل از نبوت هم بطور قطعی پاك و مبرا است و از گناهان كبیره با اجماع پاك است و تحقیق اینست كه از گناهان صغیره هم پاك است. و از ادامة سهو، غفلت و استمرار خطأ و فراموشی در آنچه برای امت تشریع كرده است پاك و مبراست و همچنین پیامبر در تمام حالات اعم از خوشنودی، خشم، جدیت و شوخی معصوم است [2].

-----------------------------------------------------------------------[1]  مختصر از كتاب الشفاء (2|784).

[2] الشفاء (2/848

                                            فهرست مقاله ها