ارواح انبیاء و اولیاء پس از وفات كجا هستند؟

 به مقتضاى آیه‌ی )وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی( (الحجر: آیه ی29) «و در آن از روح خویش دمیدم» روح مكان دارد و مجرد از زمان و مكان نیست و اضافه به مكانی است و مكان روح همان بدن دنیوی و یا قالب برزخی است و بدن مَرْكَب روح است. این مطلب روشن و محسوس است و احتیاجی به برهان ندارد و این روح محدود, چون ذاتاً محدود است صفات او از علم و هنر نیز محدود است زیرا حدود عوارض همان حدود معروض است و زیاد تر از آن نیست.

پس روح موجودی زنده هست, همه چیز را نمی داند و از همه چیز و همه جا مطلع نیست, بلكه به واسطه ی تحصیل علم, و یا به واسطه ی وحی الهی می تواند اطلاعاتی حاصل كند چنانكه خدا به رسول خود فرموده: )وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِیلاً( (الاسراء آیه ی85 ) از دانش جز چیز اندكی به شما داده نشده است, و فرموده: )وَلا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ( ( الاسراء آیه ی36 ) از آنچه بدان علم نداری پیروی مكن، و فرموده: )وَقُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً(  ( طـه آیه 114 ) و بگو پروردگارا بر دانشم بیفزا، و آیات بسیار دیگر .

این در حالی است كه در دنیاست, و چون پس وفات از بدن خارج و به قالب مثالی برزخی وارد گردد از حقیقت خود خارج نمی شود.

پس صالحین و  نیكان از اینجا به جایی دیگر و  به جهانی عالی تر از این جهان و قالبی لطیف تر می روند.  حق تعالی فرموده:  )فَرَوْحٌ وَرَیْحَانٌ وَجَنَّتُ نَعِیمٍ( (الواقعه آیه ی89 ) پس اگر محتضر از مقربین باشد برای او راحتی و ریحان پر نعمت است، و همچنین فرموده: )وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ * فَرِحِینَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَیَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ * یَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لاَ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِینَ(  (سوره آل عمران آیه 169تا 171). در این آیات نكات و مطالبی است كه انسان را از اوهام و خرافات می رهاند, از این رو توجة خوانندگان را به مطالب زیر جلب می كنم:

آیه می فرماید: گمان مبر آنان كه در راه خدا كشته شده‌اند, مرده‌اند (اگر چه روح از بدنشان جدا شده و وفات كرده اند) بلكه زنده اند (در واقع به زندگی بهتر و جای بهتری نائل شده اند و) نزد پروردگارشان روزی داده می شوند, و به آنچه خدا از فضل خود به ایشان عطا كرده شادند و بشارت می دهند به کسانی که هنوز به آنها ملحق نشده اند كه هیچ گونه ترس و هراسی نداشته باشید, و خود نیز با نعمت و فضل الهی شادمانند, و همانا خداوند اجر مؤمنین را ضایع نمی كند.

جمله ی] بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ[  نزد پروردگار شان زنده اند، در مقایسه با آیات دیگری مثل )كُلُّ مَنْ عَلَیْهَا فَانٍ( (الرحمن آیه ی 26) همه فانی هستند, و )إِنَّكَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَیِّتُونَ( (الزمر آیه ی 30) هم رسول خدا -صلى الله علیه وآله وسلم- و هم دیگران می میرند و از این دنیا می روند , دلالت دارد مقربان الهی پس از آنكه از جهان فانی رفتند, در نزد خدا به نعمت هایی كه كیفیت آن را جز خدا نمی‌داند نائل می شوند, و كفار و فجار نیز دچار آلام خواهند شد.

از آیه ی )عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ( نزد پروردگار شان روزی می خورند، چنین برداشت می شود که آنان در نزد پروردگارشان هستند, نه در نزد مخلوقین و نه در نزد قبر. حال باید دانست که نزد پروردگارشان کجاست؟ در سوره الانعام چنین آمده که )لَهُمْ دَارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِیُّهُمْ بِمَا كَانُوا یَعْمَلُونَ( برای ایشان خانه ای با آرامش و با سلامت نزد پروردگارشان مهیا است و او ولی ایشان است به سبب آن كارهایی كه (در دنیا) انجام میدادند، چنانكه می‌فرماید: )وَاللَّهُ یَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلامِ( (سوره یونس آیه ی25) خدا نیكان را به سوی دار السلام فرا می خواند، پس نزد پروردگار غیر از نزد مخلوق و غیر از نزد قبر و یا دنیاست, چنانكه فرموده: )مَا عِنْدَكُمْ یَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ( (سوره النحل آیه 96) آنچه نزد شماست تمام شدنی است و آنچه نزد پروردگار است باقی میباشد، و البته رزقی كه میخورند رزق و طعام دنیایی نیست.

بنابراین رزقی كه خدا وعده كرده و فرموده: )عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ( همان رزق عالم باقی است نه رزق دنیای فانی چنانكه فرموده: )إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ( ( سوره ص آیه ی54 ) این است رزق ما كه تمام نمی شود.

در قسمت دیگری از آیات فرموده: )فَرِحِینَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ( (سوره آل عمران آیه ی170) به آنچه خدا از فضل خود به ایشان عطا كرده خوش و شادند، آنچه خدا از فضلش داده دنیا نیست, زیرا آنرا داشتند و از ایشان گرفته و جای وسیع تر و بهتری به ایشان می دهد.

اما كسانی كه از قرآن بی‌خبر‌اند خیال كرده اند كه شهداء با همین دنیا ارتباط دارند. علاوه بر این جمله‌ی: )وَیَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ( و بشارت میدهند به كسانی كه هنوز به ایشان ملحق نشده‌اند دلالت میدهد بر اینكه شهداء به عالمی میروند كه بازماندگانشان از آنان دورند و به ایشان ملحق نشده‌اند. و اگر شهداء در همین دنیا بوده و نزد كسان خود راه داشتند, این جمله صحیح نبود. پس آنان از اهل دنیا جدا میشوند. و همچنین خدا در آخر آیات همه ى مومنین را مشمول چنین نعمتهای دانستـه و فرموده: )وَأَنَّ اللَّهَ لاَ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِینَ( و همانا خداوند پاداش مؤمنین را ضایع نمیكند.