نویسنده :  ناصر صالحی نژاد

 سلامتی و بیماری دو حالتی است كه بر انسان عارض می‌شود. انسان سالم كسی است كه روح و جسمش بر حالتی كه خداوند وی را به آن آفریده است، باشد و هر گاه از این وضعیت خارج شد بیمار نامیده شده و جهت بازگشت به حالت اولیه نیاز به مداوا دارد. ]یا ایها الناس قد جاءكم موعظه من ربكم و شفاء لما فی الصدور  و هدی للمومنین[ یونس آیه 57- ]و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمه للمومنین[ اسرا آیه 82

قرآن كریم به دو اعتبار شفا بخش اســـت:

1) درمان بیماریهای درونی و قلبی: در ارتباط با بیماری‌های درونی، قرآن یگانه شفا بخش است و افكار و نظریات بشر در این زمینه بیشتر اوقات به اوهام و خیالات شبیه است تا مداوا و اصلاح، و درك حقیقت روح و بیماریها و درمان آن از توان انسان خارج است. زیرا دانش وی در این مجال بسیار اندك و ناچیز می‌باشد. ]یسألونك عن الروح قل الروح من امر ربی و ما أوتیتم من العلم الا قلیلا[ اسرا آیه 85

بنابراین بشری كه حقیقت روح را نمی‌داند چگونه نحوه معالجه آن را بداند و اما آنكه قرآن را به عنوان شفای ارواحمان فرستاده است سازنده و طرح روح است و اوست كه به مصالح و مفاسدش آگاه است. خداوند وحی را به دو صفت روح و نور یاد می‌كند: ]و كذلك أوحینا إلیك روحاً من أمرنا ما كنت تدری ما الكتاب و الایمان و لكن جعله نور نتهدی به من نشاء من عبادنا و إنك لتهدی إلی صراط المستقیم[ شوری آیه 52

روح عامل حیاط زندگان مرده و نور بردارنده تاریكی هاست. ]أو من كان میتاً فاحییناه و جعلنا له نوراً یمشی به فی الناس كمن مثله فی الظلمات لیس بخارج منها[ انعام آیه 122

اصل و سرمنشأ بیماریهای درونی كه قرآن جهت شفای آن آمده است دو چیز است: شبهات و شهوات. نمونه بیماری شبهات در قرآن: ]فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضاً[ نمونه بیماری شهوات: ]فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض[

2‌) درمان بیماریهای جسمی: در رابطه با شفای قرآن در زمینه امراض جسمی در بین علما دو ایدة متفاوت به چشم می‌خورد كه به اختصار به بیان دیدگاه دو گروه می‌پردازیم. 1ـ مخالفین: این دسته از علما بر آنند كه نصوص قرآنی كه بیانگر شفای قرآنند تنها به امراض قلوب مقید شده و بیماریهای بدنی در مدلول آن وارد نمی‌شود. خداوند در این باره فرمود: ]شفاء لما فی الصدور[ و از جهت دیگر اگر شفای قرآن در برگیرنده بیماریهای جسمی می‌شد می‌بایست شامل مومنین و كفار می‌گشت در صورتی كه شفای قرآن تنها مخصوص اهل قرآن است. زیرا خداوند فرمود: ]ننزل من القرآن ما هو شفاءٌ و رحمه للمومنین[ 2ـ موافقین: جمهور اهل سنت و جماعت بر آنند كه نصوص بیانگر شفای قرآنی به بیماریهای قلوب و اجسام تعمیم داده می‌شوند. چكیده از ادله این دسته عبارت است از:

الف) ثابت است كه قرآن موجب پاكی و اصلاح ارواح است و رابطه تنگاتنگی بین تنظیم و تعدیل و اصلاح روح و سلامت و قوت جسم وجود دارد.

ب) در روایات صحیح ثابت است كه رسول اللهe به معالجه با (رقی) پرداخته و یارانش را نیز به آن ارشاد نموده است.كه این احادیث در رتبه متواتر معنوی هستند. در صحیح بخاری و مسلم و موطأ امام مالك و سنن ابی داوود وترمذی از عایشه رضی الله عنها روایت است كه فرمودند: أن رسول اللهe «كان إذا اشتكی یقرأ علی نفسه بالمعوذتان و ینفث» پیامبرe هرگاه در جسمش دردی احساس می‌كرد معوذتین را بر خود خوانده و دم می‌كرد] و در سنن ترمذی از ابی سعید خدری رض روایت شده كه: «أنّ النّبیe كان یتعوذ و یقول (أعوذ بالله من الجان و من عین الإنسان) فلما نزلت المعوذتان أخذ بهما و ترك ما سواهما».

اما آنچه كه در این مبحث توجه به آن ضروری است عدم اقتصار شفا بودن قرآن در خواندن بر بیمار است. زیرا دایره شفای قرآن بسیار وسیع‌تر از آن بوده و می‌توان این گستردگی را در خلال این دو امر ذكر نمود.

الف) دلالت قرآن بر قواعد واصول درمان: علامه ابن قیم قواعد طب اجسام را در سه مورد ذكر می‌نماید، حفظ صحت، پرهیز از چیزهای مضر تخلیه و دور انداختن مواد فاسد. اصل قرآنی پیرامون حفظ صحت:

]فمن كان منكم مریضاً أو علی سفر فعده من ایام اخر[ اصل قرآنی درباره دور انداختن مواد فاسد: ]فمن كان منكم مریضاً أو به أذی من رأسه ففدیه من صیام أو صدقه أو نسك[ در این آیه تراشیدن در حالت احرام بر فردی كه بیماری در سر خود دارد مباح شده است. اصل قرآنی در رابطه با پرهیز از چیزهای مضر ]و إن كنتم مریض أو علی سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماءً فتیمموا صعیداً طیباً[ خداوند در این آیه برای پرهیز از آسیب رساندن به بدن استفاده از خاك بجای آب را برای فرد بیمار مباح دانسته است.

ب) امر دیگری كه دایره استشفاء به قرآن را گسترش می‌دهد احكام و توجیهات كتاب و سنت است كه زمینه ساز و متضمن صحت و سلامت جسد می‌باشد. بعنوان نمونه به برخی از این توجیهات شرعی اشاره می‌نماییم: طهارت وپاكی بدن، غسل جنابت و حیض، وضو برای هر نماز، شستن دو دست پس از بیدار شدن از خواب استنجاء از ادرار و مدفوع، كوتاه كردن ناخن و سبیل، زدن موهای زائد، ختنه نمودن، نظافت خانه و حیاط منزل، برداشتن آزار و اذیت از راه مردم، امر به تداوی و نهی از دخول به شهر مبتلا به بیماری واگیردار و خروج از آن، خوردن غذاهای پاك و اجتناب از خوردنیهای نا پاك، نهی از استعمال خمر و مواد مخدر، امر به ازدواج و نهی از زنا و لواط و سایر موارد[1][1][1].

1- منبع: دراسات فقهیه فی قضایا طبیه معاصره.

نوشته دكتر عمر سلیمان الأشقر.

 ۲-وبلاگ سیربک