شیخ موسی بازماندگان

امام نووی وكتاب ریاض الصالحین

در ماه محرم سال 631 هجری در روستای نوی در 75 كیلومتری جنوب دمشق متولد و در رجب سال 676 هجری در همان‌جا وفات یافت. مدت عمر او 45 سال و هفت ماه و آرامگاه او در نوی است.

كنیه و لقب او:

كنیه‌ی او ابو زكریا و لقبش محی‌الدین بود، ولی از این لقب خوشش ‌نمی‌آمد و مشهور است كه می‌گفت: «لا أجعل فی حلّ من لقبنی محی‌الدین».

یاسین ابن یوسف می‌گوید: نووی را وقتی كه 10 ساله بود در نوی دیدم، بچه‌ها او را به بازی با خودشان مجبور می‌كردند و او از دستشان فرار می‌كرد و در آن حال قرآن می‌خواند، محبتش به دلم افتاد، پدرش او را به مغازه‌داری گماشته بود و او از قرائت قرآن به داد و ستد نمی‌پرداخت. پیش استادش رفتم و درباره‌اش به او سفارش كردم و گفتم: امید است كه این بچه عالم‌ترین و زاهدترین فرد زمان خود بشود و مردم از او نفع ببرند، از من پرسید: آیا تو منجم هستی؟! گفتم: نه، فقط سخنی بود كه خداوند بر زبانم جاری ساخت و مرا بدان گویا كرد. پس از آن، استاد، این را به پدر امام نووی گفت و او بر این كار تشویق شد، تا حدی كه او قرآن را در نزدیكی بلوغ، ختم كرد.[1] امام نووی در سال 605 هجری (‌در 20 سالگی) همراه پدرش به سفر حج رفت و حدود یك ماه و نیم در مدینه‌ی منوره ماند.

طلب علم:

امام نووی هیچ لحظه‌ای از وقتش را، در شب و روز – حتی در راه – به هدر نمی‌داد، مگر آنكه مشغول (به تحصیل و آموزش) بود. هر روز، دوازده درس را در علوم مختلف با شرح برای تصحیح آموخته‌ها پیش استاد می‌خواند و هر نكته‌ی جدید و علمی كه می‌شنید، آن را یادداشت می‌كرد.

صفات امام نووی:

نویسندگان شرح حال، امام نووی را به سه خصلت متمایز می‌دانند: زهد، ورع ونصیحت امیران و امر به معروف و نهی از منكر. در ورع خیلی شدید بود، میوه‌های دمشق را نمی‌خورد، به دلیل آنكه شهر دمشق اوقاف و املاك زیادی داشت كه مال محجوران بود و او تصرف در آن را جز به مصلحت، جایز نمی‌دانست. به خاطر این زهد و تقوا، علما از او تمجید زیادی كرده‌اند و ذهبی در تعریف او می‌گوید: (الشیخ الإمام القدوة الحافظ العابد الزاهد الفقیه المجتهد الربانی شیخ الاسلام).

روز جمعه وفات او اعلان شد كه باعث تأسف همه گردید. اهل و اقارب او خواستند قبه‌ای بر روی قبرش بسازند اما عمه‌اش در خواب دید كه آنها را نهی می‌كرد و می‌گفت اگر این كار را بكنید، منهدم خواهد شد كه بعد قبر را به طور معمولی به اندازه یك وجب بالا آوردند.

در قرن 10 هجری قمری، یكی از امرا چند بار سعی كرد كه روی قبر او قبه‌ای بنا كند، اما هر بار قبه خود به خود منهدم می‌شد و این عقیده در میان مردم مشهور است كه اگر بنا شود، منهدم خواهد گردید.

بعضی از مؤلفات امام نووی:

1- شرح صحیح مسلم: كه هیچ عالمی از این كتاب مستغنی نخواهد شد.

2- كتاب الروضة الطالبین: (كتاب معتمد مذهب) خلاصه‌ی (الشرح الكبیر) امام رافعی.

3- منهاج: كتاب متداول بین طلاب و علما، مختصر (المحرر) رافعی.

4- الأذكار: ذكرهای متعدد برای اوقات متعدد، كه در مورد این كتاب مقوله‌ی مشهوری نقل شده است (بِعِ الدار و اشتری الأذكار) خانه‌ات را بفروش و كتاب أذكار را بخر.

5- التبیان فی آداب حملة القرآن.

6- المجموع شرح المهذب: از بزرگترین موسوعه فقه مقارن و مذهب شافعی كه آن را كامل نكرده است. قال ابن كثیر: مما لم یتممه و لو كمل لم یكن له نظیر فی بابه: شرح المهذب الذی سماه المجموع، وصل فیه الی كتاب الربا، فأبدع فیه أجاد و أفاد، و أحسن الانتقاد، و حرر الفقه فیه فی المذهب و غیره.[2]

7- ریاض الصالحین من كلام سید المرسلین: از نفیس‌ترین و برترین كتاب‌ها كه هیچ زن و مرد مسلمانی در هر خانواده‌ی با ایمانی از آن بی‌نیاز نیست. 1896 حدیث در جوانب متعدد جمع آوری كرده است. ابتدای باب را با چند آیه شروع كرده و به دنبال آن احادیث را مرتب می‌كند و به خاطر اخلاص او، در هر گوشه‌ی دنیا در هر مسجدی اگر دعوتی یا حلقه‌ی علمی باشد، حرف اول را كتاب ریاض الصالحین می‌زند. از كانادا تا استرالیا و جنوب و شمال عالم اسلامی معمولا این كتاب در مساجد یافته می‌شود و به زبان‌های متعددی نیز ترجمه شده است.

او چنان كتاب را مرتب و كلمات را معنی و باب‌بندی نموده كه عنوان كتاب كاملا بر آن مطابقت می‌كند. (ریاض الصالحین: باغ نیكوكاران).

سه نكته‌ی مهم كه كتاب را مقبول عالم و طالب و عامی قرار داده:

الف: دقت بالای علمی. اینكه احادیث صحیح را انتخاب نموده كه هم ادای مسئولیت در مقابل پیامبر صلی الله علیه و سلم و هم مردم می‌باشد. زیرا علت بسیاری از عقائد و برداشت‌های نادرست در جامعه، رها نمودن احادیث صحیح و نقل احادیث ضعیف بوده است.

ب: اخلاص: او 45 سال عمر خود را صرف خدمت به دین خدا كرد وهمین بس كه اولین باب كتاب را باب اخلاص (باب الإخلاص و إحضار النیه فی جمیع الأعمال و الأقوال و الأحوال البارزه و الخفیه) قرار داده است كه خود گویای اخلاص آن بزرگوار می‌باشد. ( برادر و خواهر طالب العلم، او 45 سال در خدمت دین بود، ما تا به حال چه گامی برای دین برداشته‌ایم )؟

ج: بیان قول راجح در بسیاری از مسائل كه خود دلیل بر وسعت علمی اوست.

كتاب‌هایی كه در شرح ریاض الصالحین نوشته شده:

1- دلیل الفالحین تألیف محمد بن علان الصدیقی.

2- شرح ریاض الصالحین تألیف محمد بن صالح العثیمین.

3- بهجه الناظرین تألیف سلیم بن عید الهلالی.

ابن علان می‌گوید: شایسته نیست كه كتابخانه فرد مسلمان از چهار كتاب خالی باشد: ( ریاض الصالحین و كتاب الأذكار و ترغیب و ترهیب و الزواجر من الكبائر ).

و با ابیاتی كه او به نقل از امام شافعی در مقدمه‌ی كتاب ریاض الصالحین آورده بحث را به پایان رسانده كه بازهم نشان از ورع و زهد اوست:

إنّ لله عـبـاداً فـطـنـا طلقوا الدنیا و خافـوا الفتنا

نظروا فیها فلما علمـوا أنها لیست لحــی وطــنا

جعلوها لجّةً و اتخـذوا صالـح الأعمال فیها سفنا

خداوند بندگان زیركی دارد كه دنیا را طلاق داده و از فتنه‌های آن ترسیدند.

در آن اندیشیدند تا زمانی كه فهمیدند دنیا محل ماندگاری هیچ زنده‌ای نیست.

دنیا را همانند دریایی فرض كردند و اعمال شایسته را كشتی نجات قرار دادند.

منبع : مجله نور مدرسه علوم دینی بندرعباس( سیریک)