پست: 171  |  موضوع مرتبط: عمومی

مقام و مرتبت دینی و اجتماعی سیدنا عثمان رضی الله عنه

انتخاب حضرت عثمان رضی الله عنه متناسب با سن و فضایل و جایگاه عرفی و اجتماعی والای او در جامعه ی اسلامی عربی بود. 

وی در سال ششم عام الفیل بدنیا آمد و از رسول خدا صلی الله علیه وسلم پنج سال كوچكتر بود، قبل از اینكه رسول الله صلی الله علیه وسلم به ((دار ارقم)) برود او مسلمان شده بود. رسول خدا قبل از هجرت، در مكه، دخترش رقیه رضی الله عنها را به نكاح او در آورد. هنگامی كه آزار قریش بر مسلمین شدت گرفت، عثمان از پیامبر اجازه خواست تا به حبشه هجرت كند، لذا با اجازه ی پیامبر، با همسرش رقیه به حبشه هجرت نمود؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم در حق آنها فرمود: ((این دو همسر، نخستین كسانی هستند كه بعد از آل ابراهیم و لوط علیهم السلام در راه خدا هجرت كردند)). عثمان بعد از مدتی از حبشه بازگشت و دومین بار به مدینه هجرت گاه رسول خدا هجرت نمود. چون رقیه وفات كرد، رسول خداصلی الله علیه وسلم دختر دیگرش ام كلثوم رضی الله عنها را به ازدواج حضرت عثمان درآورد؛ چون ام كلثوم از دنیا رفت رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: ((اگر دختر دیگری می داشتم، به تو می دادم)). این فضیلت و خصوصیتی است كه نصیب كسی جز عثمان نشده است و به همین دلیل ذوالنورین لقب یافت.

عثمان رضی الله عنه نزد قریش محبوبیت و احترام زیادی داشت؛ چنانكه وقتی رسول خدا از عمر بن خطاب رضی الله عنه خواست تا در سلح حدیبیه نزد قریش برود او گفت: ((آیا كسی را كه بیش از من مورد احترام است معرفی نكنم؛ او عثمان است)). رسول خدا صلی الله علیه وسلم عثمان را خواست و به عنوان سفیر به سوی ابوسفیان و اشراف قریش اعزام كرد. عثمان به شهر مكه وارد شد و پیام رسول الله صلی الله علیه وسلم را به اطلاع سران قریش رسانید. قریش به او گفتند: اگر مایل باشد می تواند كعبه را طواف كند، ولی عثمان گفت: تا رسول خدا طواف نكند، هرگز امكان ندارد من طواف كنم.( 5 )

چون بازگشت، مسلمین گفتند: ((ای ابوعبدالله خوشا به حال تو كه از لذت طواف خانه خدا بهره مند شدی!))؛ عثمان برآشفته و گفت: ((چه گمان بدی! سوگند به خدایی كه جانم به دست اوست اگر من یك سال تمام هم ماندم بدون رسول الله صلی الله علیه وسلم طواف نمی كنم، قریش پیشنهاد طواف دادند، اما من نپذیرفتم)).( 6 )

چون بازگشت عثمان رضی الله عنه به طول انجامید و شایع شد كه عثمان بدست كفار به شهادت رسیده است، رسول خداصلی الله علیه وسلم از مردم (به خاطر انتقام خون او) بیعت گرفت كه تا پای جان بجنگد و فرار نكند. مسلمین پروانه وار به سوی پیامبرصلی الله علیه وسلم كه در زیر سایه ی درخت نشسته بود، شتافتند و با ایشان بیعت كردند، و آن حضرت یكی از دو دست خود را در دیگری نهاد و فرمود: ((این دست عثمان است)).( 7 ) و بدین ترتیب بیعت رضوان تكمیل شد.(8) (چه فضیلتی بهتر و چه مزیتی برتر از این كه محبوب خدا دست خود را به جای دست او قرار دهد؟)

عثمان رضی الله عنه در نگاه عمر رضی الله عنه نیز محترم بود، هرگاه مردم از حضرت عمر درخواستی داشتند به عثمان و عبدالرحمن بن عوف رضی الله عنه متوسل می شدند. اگر از دست این دو نفر نیز چیزی ساخته نبود، آنگاه مردم به عباس مراجعه می نمودند.( 9 ) عثمان رضی الله عنه كسی است كه لشكر اسلام را در جنگ تبوك مجهز كرد و چاه رومه را خرید و برای استفاده مسلمین وقف نمود.( 10 )

امام ترمذی از عبدالرحمن بن خباب روایت كرده كه فرموده است: من در محضر پیامبرصلی الله علیه وسلم حاضر بودم كه مردم را برای تجهیز جیش عسره( 11 ) فرا خواند. عثمان گفت یا رسول الله صلی الله علیه وسلم من حاضرم صد شتر كمك كنم. سپس رسول خدا مردم را تشویق كرد، بار دیگر عثمان گفت: یا رسول الله صلی الله علیه وسلم من دویست شتر با جهاز و مهار در راه خدا كمك می كنم. بار دیگر رسول خداصلی الله علیه وسلم مردم را فرا خواند این بار نیز عثمان گفت: یا رسول خدا صلی الله علیه وسلم من سیصد شتر با جهاز و مهار در راه خدا كمك می كنم. آنگاه رسول خدا در حالی كه از منبر پایین می آمد فرمود: ((اگر عثمان عملی غیر از این انجام ندهد، همین برای او كافی است)).

نیز ترمذی از انس و حاكم از عبدالرحمن بن سمره نقل می كنند كه: حضرت عثمان در آن روز هزار دینار (سكه طلا) آورد و در دامان حضرت رسول نهاد. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: ما ضر عثمان ما عمل بعد الیوم (از این پس هیچ كاری به عثمان آسیبی نخواند رساند) این جمله را دو بار تكرار كرد.

 حاكم از حضرت ابوهریره رضی الله عنه روایت كرده كه: عثمان دو بار بهشت را از رسول اكرم خریداری نمود؛ اول زمانی كه چاه رومه را خرید و دوم زمانی كه لشكر عسره را مجهز كرد.( 12 )

در مدینه آبی شیرین از آب چاه ((رومه)) وجود نداشت. مالك این چاه یهودی طماعی بود. و مسلمانان به آب شیرین نیاز داشتند، لذا رسول خداصلی الله علیه وسلم فرمود: هر كس چاه رومه( 13 ) را بخرد و وقف كند و دلوی بر آن بگذارد تا عموم مردم از آب آن به صورت رایگان استفاده كنند، خداوند از نهرهای بهشت، چشمه ای به او اختصاص خواهد داد. حضرت عثمان آن چاه را به بیست هزار درهم خرید و برای استفاده مسلمین وقف كرد.( 14  )

زمانی كه حضرت عثمان زمام خلافت را بدست گرفت، مطابق سال شمسی 68 سال و مطابق سال قمری 70 سال از عمر وی می گذشت.
_____________________
 
5- سیره ابن هشام: 2/315
6- زادالعماد: 1/382
7- كلینی در روضه نقل می كند كه مسلمین گفتند خوشا به حال عثمان كه خانه خدا را طواف می كند، رسول خدا فرمود: عثمان هرگز چنین كاری نخواهد كرد. چون عثمان بازگشت، پیامبر از او پرسید كه آیا طواف كرده است عثمان گفت: بدون حضور پیامبر چگونه طواف می كردم. (روضه كافی: 8/326، دارالكتب الاسلامیه، تهران چاپ چهارم1362).م
8- زادالعماد: 1/382
9- تاریخ طبری: 4/83
10- امام جعفر صادق می فرماید: در اول روز، یك منادی اعلام می دارد كه علی و شیعه او رستگارند. ( فروع كافی: 8/209) م
11- هنگامی كه رسول خداوندصلی الله علیه وسلم دستور داد تا مسلمانان برای جنگ با رومیان آماده شوند، مردم روزگار سختی را می گذراندند، و هوا بسیار گرم بود و خشكسالی همه شهرهای آنها را فراگرفته بود. به همین دلیل این جنگ ((جیش عسره)) نامیده شد.
12- در جریان تجهیز این سپاه رسول خدا فرمود: هر كس جیش العسره را تجهیز كند خداوند او را خواهد آمرزید و فرمود: پروردگارا من از عثمان راضی هستم تو هم از او راضی باش. (البدایه و النهایه: 5/4) مترجم.
13- این چاه واقع در وادی بزرگ العقیق در نزدیكی محل جمع شدن آب رودخانه (زغابه) در شمال غربی مدینه است، آب این چاه بسیار شیرین و گوارا بود به همین سبب رسول اكرم به یارانش فرمود تا آن را بخرند و وقف كنند، حضرت عثمان به این آرزوی پیامبر اجابت كرد. صاحب این چاه یك یهودی بسیار طماع و حریص بود، و اینك كه فرصت خوبی برای فروش چاه بدست آورده بود، بسیار ناز می كرد. بالاخره حضرت عثمان پس از چونه زیاد توانست به مبلغ 200000 درهم بخرد و وقف كند. (آثار المدینه المنوره، عبدالقدوس انصاری، ص: 245، چاپ مدینه).
14- الجواهره فی نسب النبی و اصحابه العشره: 2/173.