پست: 168  |  موضوع مرتبط: عمومی

فتوحات و گسترش دولت اسلامی در زمان عثمان رضی الله عنه

در زمان خلافت سیدنا عثمان رضی الله عنه فتوحات اسلامی به اوج رسید. محبت جهاد در راه خدا و شوق شهادت، دل نبستن به دنیا و تكیه نكردن به تعداد نفرات و امكانات جنگی و شجاعت و دلیری فوق العاده و مشاهده ی نصرت های آشكار خداوندی و عوامل دیگری كه اسلام در قلوب مسلمین پدید آورده بود، سبب شد تا امواج خروشان فتوحات اسلامی به سرعت ممالك فارس، روم و شمال آفریقا را فراگیرد. و حكومتهای بزرگ و شهرهای پرشكوه و جلال در مقابلشان سر تسلیم فرو آورند. شاید حكمت الهی و اراده ی خیری كه خداوند نسبت به مسلمین داشت، موجب شد تا حضرت عثمان به جانشینی حضرت عمر رضی الله عنه برگزیده شود و سلسله فتوحات آغاز شده در زمان خلافت سیدنا عمر، كامل و گسترش یابد. زیرا اغلب كارگزاران شهرهای تازه فتح شده و اكثر فرماندهان لشكر و فاتحان، در دوران خلافت سیدنا عمر رضی الله عنه از خویشان نزدیك حضرت عثمان رضی الله عنه بودند، همچون معاویه بن ابی سفیان، عمر بن عاص، عبدالله بن سعد بن ابی سرح، مروان ابن حكم و ولید بن عقبه، و در نتیجه این فتوحات میلیونها انسان به آغوش پر مهر اسلام درآمدند، و این خود نعمت و خیر بسیار بزرگی بود.( 15 ) 

در زمان عثمان ذی النورین رضی الله عنه آذربایجان و طبرستان فتح شد. در همین دوران عبدالرحمن بن ربیعه باهلی فاتحانه به سرزمین خزر وارد شد. خزر سرزمین وسیعی در ساحل دریای خزر (CASPIAN SEA) است، كه بلاد دیلم و الجبل در آن واقع است. سپاه اسلام از آنجا به بلنجر و قهستان تا نیشابور و از طخارستان تا مرو رود و بلخ و خوارزم، و ارمنستان تا قالیقلا (ارزروم) و فتوحات ادامه یافت تا اینكه به تفلیس رسید. در زمان ایشان حضرت معاویه جزیره قبرص CYPصلى الله علیه وسلمUS را فتح كرد و سواحل شمالی قاره أفریقا از طرابلس تا طنجه در قلمرو حكومت اسلامی قرار گرفت.

در زمان عثمان رضی الله عنه دولت اسلامی به ناوگان دریایی دست یافت؛ تعدادی كشتی از رومیان بدست آمد و تعدادی را هم معاویه و عبدالله بن سعد آماده نمودند. در این برهه دولت اسلامی به نیروی دریایی سخت نیاز داشت، زیرا فتوحات اسلامی به قدری وسعت یافته بود كه برای حفاظت از سرحدات به نیروی دریایی نیاز بود به خصوص كه خطر حمله رومیان به قوت وجود داشت.( 16)

سپاه اسلام در زمان سیدنا عمررضی الله عنه تمام سرزمینهای فارس، سوریه و مصر را فتح نموده بودند، اما در بعضی مناطق نیروهای اسلام كاملاً مستقر نشده بودند و مردم آن سامان به هر ندایی لبیك می گفتند و علیه حكومت اسلامی می شوریدند. سپاه اسلام در زمان سیدنا عثمان آنان را تحت فرمان و اطاعت خود درآورده، و پایه های حكومت اسلامی را مستحكم ساخت. این كار به نوبه ی خود فتحی مهم به شمار می آمد. از سوی دیگر مسلمین در زمان عثمان رضی الله عنه بلادی را فتح نمودند كه سپاه اسلام پیش از آن به آنجا گام ننهاده بود.(17)

نیز در زمان خلافت سیدنا عثمان رضی الله عنه مسلمین، بلخ، هرات و كابل و بدخشان را زیر پرچم اسلام در آوردند و شورش در جنوب ایران باعث شد تا بر كرمان و سیستان دست یابند.

و در اداره ی امور این شهرها و سرزمینهای تحت تصرف، همان خط مشی و سیاست عمررضی الله عنه را پیروی نمودند؛ یعنی بعد از تسخیر آنها بلافاصله اقدامات سریع و موثری برای افزایش درآمدهای آنها به عمل آمد، كاریزها كنده شده، جاده ها احداث گردید و درختان میوه كاشته شد، راههای بازرگانی با نیروهای امنیتی كاملاً امن و آرام شد.

تهاجمات و تاخت و تازهای روم شرقی از طرف شمال سبب گردید كه سپاهیان اسلام تا آسیای صغیر و دریای سیاه پیش بروند. طرابلس غرب و برقه در قاره آفریقا و جزیره قبرس در مدیترانه فتح شدند. و نیروی دریایی نیرومند را كه رومیان برای تصرف مصر در بندر اسكندریه گرد آورده بودند منهدم كردند.( 18 )
_____________________________
15- مشهور است كه حضرت عثمان خویشان خود را در دستگاه دولت انتصاب نمود، ولی با این بررسی سطحی در می یابیم كه واقعیت غیر از این است. گر چه كارگزاران برخی از شهرهای تازه فتح شده و فرماندهان لشكرهای جهادی كه كاری بسیار دشوار و پر خطر بود، از میان خویشان او بودند. ولی بخش عمده ی پستهای مهم و مسئولان آنها در زمان عثمان عبارت بودند از: (1) دادگستری، كه رئیس آن زید بن ثابت انصاری بود كه هیچ گونه قرابتی با عثمان نداشت. (2) بت المال، كه عقبه بن عامر مسئولیت آن را به عهده داشت. (3) سرپرستی امور حجاج، كه بر عهده ی عبدالله بن عباس بود. (4) اداره ی دارایی، كه مسئولان آن جابر مزنی و سماك انصاری بودند. (5) ارتش، كه فرمانده آن قعقاع بن عمرو بود. (6) ریاست اداره ی پلیس، كه بنا به گفته بعضی از مورخین به عهده ی عبدالله بن قنفذ، از بنی تمیم بود.
(7) اما از میان استانداران، با وجود تعداد زیاد آنها، فقط سه نفر از بنی امیه بودند كه یكی از آنها امیر معاویه بود كه قبل از خلافت عثمان منصوب شده بود.
خلاصه این كه از شش پست مهم دستگاه دولت، هیچكدام به عهده ی بنی امیه و خویشان حضرت عثمان نبود.
و از سوی دیگر نباید فراموش كرد كه خود رسول الله صلی الله علیه وسلم در زمان خویش اغلب مسئولان و كارگزاران را از میان بنی امیه انتخاب نموده اند، به عنوان مثال: كارگزار رسول اكرمصلى الله علیه وسلم در مكه عتاب بن اسید بن ابی العاص بن امیه بود؛ فرماندار نجران، ابوسفیان بن حرب بود؛ عامل صدقات بنی مذجح و كارگزار صنعاء یمن خالد بن سعید بن العاص بود؛ كارگزار تیماء و خبیر و مناطق عرفیه عثمان بن سعید بن عاص بود، و فرمانده بعضی از سپاه ها و همچنین عامل بحرین، ابان بن سعید بن عاص بود. (رجوع شود به تاریخ طبری و كتاب الاداره الاسلامیه تالیف: كرد علی). مترجم
16- تخلیص از كتاب تاریخ الامم الاسلامیه، شیخ محمد خضری بك: 2/27-30، المكتبه التجاریه الكبری 1969.
17- شیخ عبدالوهاب النجار، الخلفاء الرشدون، ص: 270
18- دكتر سید امیر علی، تاریخ عرب و اسلام، ص: 52 ( ترجمه فارسی).
ahlesonnat