پست: 160  |  موضوع مرتبط: عمومی

تاثیر عقیده در وجود حضرت عثمان رضی الله عنه و مقام بلند وی در اسلام

این باب را كه مشتمل بر حوادث تلخ و ناگوار برای مسلمین است با توضیحات استاد عباس محمود عقاد پیرامون سیره ی سیدنا عثمان و موضع او در مورد این فتنه، به پایان می بریم، او می نویسد:

تاثیر و رسوخ عقیده در وجود عثمان رضی الله عنه به عنوان یك فرد، آشكار و نمایان تر بود از تاثیر آن در كسانی كه از اطراف برای مناظره و محاسبه ی او گرد آمده بودند. همانا او از جمله افراد معدودی بود كه عقل بشر نمی تواند حالات پیش از اسلام و پیشرفتهای فوق العاده معنوی بعد از اسلام آنها را مقایسه كند.( 57 )

سیدنا عثمان به بلندترین قله های محاسبه ی نفس و پرهیز از آسیب رساندن به زندگی انسانها، ولو در راه دفاع از خود یا نزدیكترین بستگانش، رسیده بود. زیرا وقتی یقین نمود كه كشته می شود، اجازه نداد در خانه اش كسی بماند و به یاغیانی كه تشنه ی خون او بودند آسیبی وارد كند، این خواسته را نپذیرفت، و این انكار او، برای حفظ جاه و مقام و تملك مال  و منال نبود، زیرا با ارزش ترین چیز برای انسان، حیات و زندگی اوست كه از دست دادن آن برای وی آسان شده بود. و هیچ انسان منصفی نمی گوید كه خلافت برای وی مال و ثروتی به همراه داشت، زیرا همه ی مورخان اتفاق نظر دارند كه ثروت و دارایی او هنگام رحلت از دنیا بسیار كمتر از زمان پیش از خلافت بود. بلكه انكار او از این جهت بود كه می توانست پس از آن در سطح گسترده ای فساد و نزاع شكل خواهد گرفت؛ چنانكه بارها به این مطلب تصریح كرده و می گفت: (( از این می ترسم كه كسانی كه امروز از بودن من به تنگ آمده اند، فردا ] چنان حالتی رخ می دهد[ كه تمنا كنند كه ای كاش مدت خلافت این مرد صد سال طول می كشید)). بنابراین وی نمی خواست به اختیار خود اقدام به كاری كند كه عواقب سوء و فرجام بدی را دنبال داشته باشد.

حال اگر حوادث را كنار گذاشته و به تاریخ صدر ایلام با این دید بنگریم كه تاریخ اصول و ارزشها است می توانیم بگوییم: ما با صدمه ای مواجه ایم كه هر كس با توجه به آن از تاثیر عقیده و اثرات روانی آن بپرسد، تكان خواهد خورد (كه چگونه یك انسان به خاطر آن حاضر به چنان جانفشانی خواهد شد) ولی صدمه ای نخواهد بود اگر ما حوادث را با ترازوی ارزشها بسنجیم و بدانیم كه همانا تاریخ هرگز از حوادث خالی نبوده و همانا وجود اختلاف بزرگترین شری نیست كه وجدان های بنی نوع انسان با آن دچار می شود. و در آن صورت می دانیم كه اصل، دانستن این امر است

كه در راستای حفظ ارزشها چه نیروی ایمانی و استقامتی صرف شده است، كه در حادثه شهامت عثمان رضی الله عنه مثل روز روشن است.(58 )

سپس عقاد در پایان كتاب ((عبقریه عثمان)) می نویسد: گرچه فاجعه ی قتل عثمان رضی الله عنه خسارت بزرگی بود، اما مانند سایر بلاها، خیر و درسی در برداشت كه عموماً بعد از گذشت روزهای سیاه، در زندگی فرد یا جامعه به ظهور می پیوندد.

خیر و نفع این فاجعه در آن بود كه برای جهانیان آشكار گردید و شك كنندگان به یقین اذعان نمودند كه می توان ولی امر را استیضاح و محاسبه كرد، آن هم حاكمی را كه حدود حكومتش از مرز چین تا اقیانوس اطلس ادامه داشت.

درس دیگر تبلور ایمان صادقانه ی پیرمرد نود ساله ای بود كه در حالت تشنگی و محاصره شدید و سخت ترین شرایط، حاضر به آسیب دیدن كسی نیست در صورتی كه اگر می خواست و اجازه می داد، هزاران سرباز فداكار در جایی كه قطره ای آب برای آشامیدن نایاب بود، دریایی از خون جاری می ساختند.( 59 )

حافظ تقی الدین سبكی- متوفای 756 هجری- می گوید: ((ما عقیده داریم كه حضرت عثمان رضی الله عنه امام بر حق بود و مظلومانه شهید شد. خداوند صحابه را از دست داشتن در قتل وی محفوظ نگهداشت. متولی قتل وی شیطانی رانده شده بود. در حق هیچ یك از صحابه ثابت نیست كه به قتل وی راضی بوده باشد، بلكه آنچه به ثبوت رسیده این است كه همه مخالف این عمل بودند)).(60 )

____________________________
57- العبقریات الاسلامیه، ص: 708.
58- العبقریات الاسلامیه، ص: 708-709
59- همان، ص: 837.
60- علامه ابن امیر الحاج، التقریر و التحریر شرح التحریر: 2/260، چاپ بولاق مصر 1316 هـ.  
ahlesonnat